Sülünes Yetiştiriciliği hakkında genel bilgiler
|
İngilizce razor clam olarak tanımlanan sülünesin bazı türleri özellikle insan gıdası olarak yetiştiriciliği yapılan canlılardır. Bu konuda Sinonovacula constricta türü dünyada yetiştiriciliği yapılan yüzlerce tür arasında2001 yılında 597 bin ton üretimle 14. sırada bulunmaktadır. Bu tür ülkemizde bulunan sülünes türlerine oranla ence ve kalınlıkça biraz daha fazladır. Sülünes yetiştiriciliği Çin`de 500 yıl önce güney bölgelerinde başladığı kabul edilmektedir. Çin de yaklaşık 21.000 hektarlık bir alanda yetiştiriciliği yapılan türün üretimi 200.000 ton dolayındadır.
Çin ve Japonya sahillerinde çok yaygın olan bir türdür ve doğal ortamlardan da toplanarak gıda olarak değerlendirilir. Ülkemizde ise sülünes yeme alışkanlığı yoktur. Sadece doğal ortamdan toplanarak olta yemi olarak kullanılır. Fiyatının da oldukça yüksek olduğu söylenebilir.
Resim: Sülünes (İngilizce razor clam), Sinonovacula constricta
|
Bu canlı deniz zeminindeki çamurlu ortamda bir oyuk açarak yaşar. Bu nedenle yetiştiriciliğinde her hangi bir koruma önlemine veya üretim alanını çevirme gereksinimi duyulmaz. Çünkü bulunduğu yeri terk etme özelliği yoktur. Bir kez yerleştiği yerde ömür boyu sabit kalır. Zemine dikey olarak gömülür. Hayvanın gömülme derinliği yaşına ve iriliğine göre değişebilir. Yerleştiği derinlik bireyin boyunun bir kaç katı olabilir.
Sülünesler diğer pek çok kabuklular gibi su içerisindeki planktonları süzerek beslenirler. Bu nedenle yetiştirme çalışmalarında besleme diye bir konu yoktur. Bulundukları bölgelerde plankton varlığının olması bu canlılar için yeterli olacaktır. Daha çok bentik diatomlar ile beslendikleri anlaşılmıştır. Japon sahillerinde bol olarak bulunan bu canlılar üzerinde yapılan çalışmalarda Nitzschia sp. Coscinodiscus sp. veya benzeri diatomların gıda zincirinde bol olarak kullanıldığı saptanmıştır.
Bu sülünes türü Çin`de cheng clam olarak bilinmektedir. Cinsiyet ayırımı ancak üreme mevsiminde yapılabilir. Bu dönemde yumurtalıklarda gelişme gözlenir. Erkek üreme organı sütümsü beyaz bir renk alır. Dişi yumurtalıklarında ise renklenme görülür.
|
Şekil. Sülünesin deniz dibine yerleşim şeması
|
Üreme zamanı: Üreme zamanı bölgelere ve daha çok bulundukları bölgedeki su sıcaklığına göre değişiklik gösterir. Bu dönemin eylül ile ocak ayları arasında olduğu bildirilmektedir. Yetişkin bir birey bir üreme döneminde ikişer haftalık periyotlar ile 3-4 kez yumurta bırakabilmektedir. Bir seferde 150-200 000 yumurta verebilirler.
Yumurtadan çıkan larvalar metamorfoz dönemi geçirdikten sonra zemine tutunabilecek yavru sülünes haline gelmiş olurlar. Larvaların bu döneme erişmeleri genel olarak su sıcaklığına da bağlı olarak 8-10 gün sürer.
Sülünes larvalarında gelişme; 22-24 ºC derecede ve 8.5 pH ortamında döllendikten 30 dakika sonra gelişmenin başladığı gözlenir. 1 saat 50 dakika sonra 2–hücre, 2 saat 20 dakika sonra 4–hücre, yaklaşık 3 saat sonra 8–hücre, 7 saat sonra gastrula, 23 saat sonra veliger ve 7-8 gün sonrada yavru dönemine girmiş olur. Bu gelişmede su sıcaklığı önemli derecede etkili olur. Yapılan gözlemler 25 ºC su sıcaklığında genç birey durumuna gelişiminin 5-6 günde tamamlandığı izlenmiştir.
Yavrularda gelişme üzerine pek çok faktörün etkisi vardır. Bunlar su sıcaklığı, pH, tuzluluk, ortamdaki besin varlığı, yerleştirme sıklığı, toprak özellikleri, gel git olayları gibi bir çok faktöre bağlıdır. Optimum sıcaklık olarak 15-25 ºC, tuzluluk olarak %0 5-28 olarak bildirilmektedir. Kabuk gelişmesinin en çok mayıs temmuz arasında, et gelişmesinin ise temmuz eylül arasında olduğu bildirilmiştir. Vücut uzunluğu birinci yılda 4-5 cm ikinci yılda 7 cm olmaktadır.
Genel olarak yetiştirmede doğal olarak üremiş yavrulardan yararlanılır. Çünkü doğadan bol olarak yavru toplama olanağı vardır. Eğer yavru toplanacak alan önceden iyi bir şekilde hazırlanır ise yavru üremesinin yeterli düzeylerde olduğu izlenir.
Çinli yetiştiriciler üreme mevsiminden önce yavru zayiatını önleme amacıyla zemin temizliği yaparlar. Zemini mümkün olduğu kadar düz yapmaya çalışırlar. Genel olarak yavrular 1.5 cm boyda iken toplanırlar. Yavrular üretim alanına buğday eker gibi elle serpilir. Bazı bölgelerde bitki diker gibi elle zemine yerleştirildikleri bildirilmektedir. m2 ye stoklama 1500 adet dolayındadır. Bırakıldıkları yerde zemin üzerinde 2-3 cm çamur, bunun altında 20 cm dolayında toprak ve an altta bir miktar kum olmasının sülünes gelişmesi için ideal olduğu bildirilmektedir
Resim: Dış ülkelerde çeşitli kabuklu su canlılarının toplanması bir spor ve eğlence amacıyla da yapılır. ABD'de belirli dönemde verilen izin ile bir kişinin bir günde sadece 15 adet sülünes toplamasına izin verilerek doğal stokların dengede tutulmasına çalışılır ve bu dönemde yüzlerce kişinin hem eğlence hem de spor olarak kabuklu su canlıları topladıkları izlenir.
|
İkinci yaştan sonra genellikle boyca uzama azalır. Hasat genel olarak ikinci yıl sonunda yapılır. Eğer ikinci yılda hasat yapılmaz ise bu yaştan sonra ölüm oranında artış görülür. Hasadın yapıldığı dönemde ortalama boy 6 cm dolayındadır. Hasat genel olarak deliklerdeki sülünesleri ellerindeki ucu küçük çengelli bir tel ile yaparlar. Bir toplayıcı günde 30-40 kg toplayabilir. Büyük bir bölümü taze olarak pazarlanır. Bir kısmının ise etlerinin kurutularak saklandığı belirtilmektedir.
Sülüneslerin toplanmasında çeşitli malzemelerden de yararlanılır. Ülkemizde çelik şemsiye tellerinden yapılan ucu biraz kıvrık teller kullanılır. Kürekle çamurun kaldırılması ve elekte yıkama yoluyla toplama yapılırsa da bu zayiata neden olabilir. Dış ülkelerde bazı özel toplama malzemeleri kullanılmaktadır. Bu malzeme aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi 10 cm uzunluğunda iç kısmı boş olan bir tüp şeklindedir. Üst kısmında parmakla kapatılabilecek bir hava deliği vardır. Bu boru sülünesin bulunduğu deliğe üst kısmındaki delik kısmı parmakla kapatılarak zemine batırılır. Üst kısmının açılması ve havanın çıkması ile birlikte sülünes boru içine girmiş olur ve çıkarılır. Bu işlem birkaç kez de tekrarlanarak çıkarma işlemi bitirilir. Acele ederek canlıyı yaralamamak gerekir. Bu malzeme taşlı çakıllı zeminlerde kullanılamaz.
|
Resim. Sülünes toplama aleti (Soldaki iki resim). Diğer bir toplama malzemesi ve uygulanması da sağdaki 4 resimde bulunmaktadır.
Yukarıdaki konularda daha fazla bilgi için
Prof. Dr Atilla ALPBAZ'IN
SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ KİTABI
Her su ürünleri fakültesi Öğrencisinin
Her su ürünleri Mühendisinin
Su ürünleri yetiştiriciliğine ilgi duyanların
Su ürünleri yetiştiricilerinin
VE Su Ürünleri meslek lisesi Öğrencilerinin
SAHİP OLMASI GEREKTİKLERİ genel BİR KİTAP.
Tümüyle renkli 600 sayfa.
Su Ürünleri Fakülteleri ve Su Ürünleri Meslek Yüksek Okulları İle Su Ürünleri Liseleri öğrencilerinin toplu alımlarında iskonto uygulanır.
|
