Su Ürünleri ve Yayıncılık San.Tic.Ltd.Şti.

YARARLI BİLGİLER

 

Kerevit Yetiştiriciliği hakkında genel bilgiler

Sağdaki Resim: (Astacus leptodactylus) Göl kereviti

Ülkemizde kerevit adıyla bilinen tatlı su Istakozu, ikinci Dünya Savaşı'ndan sonra su ürünleri içerisinde ihraç ürünlerimiz arasına girmiş olup bazı yıllar önemli miktarlarda ihraç edilmiştir. Üretim 1970'li yıllarda artış göstermiş, 1979 yılında 5000 ton iken 1982 yılında 6500 ton'a ulaşmıştır. Halkımızın tüketim alışkanlığının olmaması nedeniyle tamamına yakın bir kısmı ihraç edilmiştir (6.792 ton(1983); 7.937 ton (1984); 6.244 ton (1985)). Fakat bir hastalık nedeni ile kerevit ihracatımız 1990'dan sonra çok azalmıştır. Hatta bu konudaki çok ünlü Eğirdir gibi göllerimizde üretim sona ermiş gibidir.

 

Resim: (C. affinis) Amerikan kereviti

Kerevitler iç sularda ekonomik değeri yüksek olan eklembacaklı su canlılarındandır. Anadolu'nun birçok göl, baraj gölleri ve akarsularında doğal olarak bulunan bu ürün 1968 yılından beri artan ihracat imkanlarıyla balıkçılarımız için 1990 lı yıllara kadar iyi bir gelir kaynağı olmuştur.

Birçok ülkede kerevitin sevilerek tüketilmesi ve her geçen gün ekonomik değerinin artması bu ürünün kültür koşullarında üretimini hızlandırmıştır. Üretilen yavrularla yeni kerevit kaynaklarının oluşturulmasına ve populasyon dengesi bozulmuş göllerin kerevitlendirilmesine yönelik geniş ve ayrıntılı uygulamalara girişilmiştir.

Dünyada geniş coğrafi bir dağılım gösteren kerevitin Türkiye'de sadece tek türü Astacus leptodactylus bulunmaktadır. Yurdumuz iç sular balıkçılığında önemli bir yeri olan A. lepdodactylus'nn et kalitesinin düşük ve az oluşu nedeniyle kültür şartlarına uygun bir tür olmadığı belirtilmektedir.

 

 

Ülkemizde kerevit yetiştiriciliğine ilişkin çalışmalar çok az olup, bu konuda önemli bir uygulama da bulunmamaktadır. Bu tür üzerinde yapılan çalışmalar daha çok biyolojik özellikleri, taksonomi ve avlanma tekniğinin geliştirilmesi üzerindedir. Kerevit üretiminde en önemli konulardan biri olan yavru üretim teknikleri konusunda yurdumuzda yapılmış sadece birkaç araştırma var ise de sonuçlar uygulamaya girememiştir.

Bugün yurdumuzda kerevit üretimi yapılan su kaynaklarının sayısı geçen yıllara göre çok azalmıştır. Bu nedenle kerevit üretimini arttırabilmek için yapay metodlarla yavru üretilip, elde edilen yavruların doğal sularımıza bırakılmasının yararlı sonuçlar verebileceği düşünülebilir.

 

Yurdumuzda bulunan Astacus leptodactylus (Göl ıstakozu) türü sistematik olarak eklembacaklılar (Arthropoda) şübesi; kabuklular (Crustacea) sınıfı; gelişmiş kabuklular (Malacestraca) alt sınıfı; ön ayaklılar (Decapoda) takımı, ıstakozlar (Astacidae) familyası; ıstakoz (Astacus ) cinsine dahildir.

BESLENME

Kerevitler gece ve akşam üstü avlanırlar. Genellikle besinlerini güneş battıktan sonra aramaya çıkarlar ve en fazla bu saatlerde temin ederler. Besinlerini gezerek bulurlar veya gizlenerek avlanırlar.

Tabii halde gölde yaşayan kerevitler, çürümekte olan hayvansal ve bitkisel maddeleri, canlı balık yavrularını ve küçük kabuklu böcekleri yerler. Bundan başka kurbağalar, böcekler, larvalar, sümüklüler ve midyeleri besin olarak değerlendirirler. Bazı durumlarda birbirlerini yiyebilirler. Ayrıca balık işkembe ve bağırsaklar, mandıra ve mezbaha atıkları, solucanlar ve su fareleri de kerevitlere besin teşkil ederler.

Kerevitler çoğunlukla canlı yiyecekleri tercih ederler. Çok aç kalmadıkça kokuşmuş besinleri, ölü hayvan artıklarını yemek istemezler. Fakat gıda zorluğunda bulabildikleri ve yenebilen her şeyi yerler.

Metabolizma ısı ile ilgilidir. İlkbahar başlangıcından sonbahara kadar çok iyi beslenirler. Su sıcaklığının 20-25°C olduğu dönem en yoğun besin aldıkları zamandır Kabuk değiştirme döneminde Istakozlar bir müddet için besin almayı durdururlar.

KABUK DEĞİŞTİRME

Kerevitlerde dış iskelet (kabuk) bir destek organı olup, dış etkenlere karşı vücudu koruyucu bir zırh olarak görev yapar. Kitin ve kireç karışımından oluşan bu sert tabaka vücudu tamamen örtmektedir. Zırhın eklem bölgesinde ince vücudun diğer kısımlarında ise kalınlaştığı görülür. Kabuk dört tabakadan oluşmuştur. Kabuğun kimyasal analizinde % 46 kitin, % 40 kalsiyum karbonat ve % 7 kalsiyum fosfat bulunmuştur.

Kerevitin iskeletini teşkil eden bu kabuk, sertleşince büyüme durur. Büyüme kabuğun düşmesiyle mümkün olmaktadır. Eski kabuğun tümüyle düşmesi sonunda bu kabuğun altında daha önceden gelişmiş olan yumuşak yeni bir kabuk çıkar. Bu olaya "kabuk değiştirme" denir. İşte bu yeni çıkan kabuk büyüdükçe kerevit de büyür.

BÜYÜME VE GELİŞİNE

Kerevitlerin büyüme ve gelişmeleri yaşadıkları suların yapısına, iklim koşullarına ve besin kaynağına bağlı olarak değişir.

Besin maddeleri bakımından fakir olan sularda kerevitlerin geç kabuk değiştirdikleri ve cılız kaldıkları görülür.

Kerevitler ilk yılda 8 defa kabuk değiştirerek 5 cm. uzunluğa, ikinci yılda 5 defa kabuk değiştirerek 8 cm. uzunluğa erişirler. Üçüncü yılda 10-12 cm. uzunluğa ve 150-250 gr. ağırlığa erişebilmektedirler.

Kerevitler çevre koşullarına bağlı olmak üzere genellikle 5 yaşında olgunlaşırlar. 20 yıl içinde 20-25 cm. uzunluğa erişebilirler.

Göl Istakozlarının üçüncü yılın sonunda 8-9.5 cm. uzunlukta iken cinsi olgunluğa eriştikleri tespit edilmiştir.

ÜREME

Kerevitlerin cinsiyet organları midenin hemen altında bulunur. Yonca yaprağı şeklinde olan ovaryum iki kanalcıkla ikinci çift yürüme ayakları arasında yer alan toplu iğne büyüklüğündeki cinsiyet deliklerine açılmaktadır. Sonbahara doğru yumurtlama mevsiminde ovaryum şişer ve kahverengiden koyu maviye kadar değişen renkte yumurtalar verir. Yumurtalar cam mavisini andıran yapışkan bir madde içinde muhafaza edilir.

YAPAY YETİŞTİRİCİLİK TEKNİĞİ

Yapay olarak yetiştirmede göz önünde bulundurulması gereken en önemli konu içinde kerevit yetiştirilmek istenen göllerin ve derelerin ortam koşullarıdır. Göllerde kerevit yetiştirilmek isteniyorsa suyun sıcaklığının, gıda bakımından ne derece zengin olduğunun, dibinin çamurlu veya kumlu olup olmadığının, derelerde ise suyun yavaş veya hızlı akışının, sıcaklığın önceden tespit edilmesi gerekir. Çünkü her türün kendine has bir yaşama ortamı vardır. Hangi tür kerevit yetiştirmek istiyorsak onun yaşadığı ortamı göz önünde bulundurmamız gerekmektedir

SU İSTEKLERİ 

Su sıcaklığı önemli olmakla beraber kerevit, sudaki değişik fiziksel ve kimyasal koşullara karşı nisbeten dayanıklıdır. Suyun sertliği ile sıcaklığı yetiştirici için önemlidir. Kırmızı kerevit için 21-29°C su sıcaklığı uygundur. Bununla beraber su sıcaklığı 13°C'nin üzerinde çamura yuva açan ve hareketsiz bir durumda ısının düşmesini bekler. Beyaz kerevit ise 27°C'de yuva açar ve çamura gömülür.

Bu nedenlerle yetiştiricilikte en önemli faktör sıcaklıktır. Su ısındıkça erimiş oksijen miktarı azalacağından ölümler meydana gelir.

Resim: Louisiana’da kerevit yetiştiriciliğinde kullanılan bir su alanında yetişen aşırı otların temizlenmesi çalışmaları.

 

Resim: Kontrollu bir ortamda tutulan kerevitler

Kerevitler 5.8-8.2 pH dereceleri arasında yaşamlarını rahatça sürdürebilir. Asitli sularda yaşayan kerevitlerde kabuk ince olur. Yumuşak su kabuk incelmesine, gelişmenin gerilemesine ve yaşam düzeyinin azalma­sına neden olur. Bu nedenlerle kerevit yetiştiriciliği yapılacak suların sert­liği en az 50 ppm olmalıdır. 200 ppm sertlikteki sular iyi bir ortam olarak kabul edilmektedir.

Tuzluluk açısından yapılan deneme sonuçlarına göre kerevitlerin % 0.6 ile % 0.1 tuzlu sularda döl verdikleri ve oldukça iyi gelişme gösterdikleri saptanmıştır.

Doğal koşullara karşı kolay uyum sağlayan kerevitler sentetik kimyasal maddelere ve tarım ilaçlarına karşı çok hassastırlar. Çeşitli plastidlerin kerevitler için zehir olduğu saptanmıştır. Plastidlerin kerevitleri öldürmeyen dozları vücutta birikerek insanlara geçerekte zararlı olabilmektedir.Tarım arazisi yakınında kurulacak kerevit işletmelerinin tarım arazisinden gelecek sularla beslenmemesine dikkat etmek gerekir.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Kerevit insan eli altında (yapay olarak) yetiştirilmesi mümkün olan bir canlıdır. Fakat gelişme süresi uzun olduğundan pazarlama için yetiştirilmesi pek karlı olmayabilir. Ama, özellikle göllerimizin zenginleştirilmesi açısından yavru üretim çalışmalarının ele alınması yararlı olabilir. Dış ülkelerde yetiştiriciliği yapılan bazı türlerin ülkemiz göllerinde denenmesi de yararlı sonuçlar verebilir. Bu konuda araştırmalar yapılması gerekmekte olup ülkemizde kerevit yetiştiriciliği konusundaki araştırma sayısı da çok kısıtlıdır. Hele memleketimizde hazineye ait olup, içinde kurbağadan başka bir şey bulunmayan bazı göllerde ve baraj göllerinde kerevit yetiştirilmesi çok faydalı hatta gerekli olduğu söylenebilir.

 

Yukarıdaki konularda daha fazla bilgi için

Prof. Dr Atilla ALPBAZ'IN

SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ KİTABI

Her su ürünleri fakültesi Öğrencisinin
Her su ürünleri Mühendisinin
Su ürünleri yetiştiriciliğine ilgi duyanların
Su ürünleri yetiştiricilerinin
VE Su Ürünleri meslek lisesi Öğrencilerinin
SAHİP OLMASI GEREKTİKLERİ genel BİR KİTAP.
Tümüyle renkli 600 sayfa.

Su Ürünleri Fakülteleri ve Su Ürünleri Meslek Yüksek Okulları İle Su Ürünleri Liseleri öğrencilerinin toplu alımlarında iskonto uygulanır.

 

 
Rotifer Su Ürünleri ve Yayıncılık San.Tic.Ltd.Şti., 5812 Sokak, No:15/A, Karabağlar - İZMİR, Tel: (232) 265 53 63, Fax: (232) 265 59 69

Copright 2007© aalpbaz